Hard//hoofd presenteert De Culturele Stemwijzer, een handig overzicht van de standpunten over kunst en cultuur van de diverse partijen. Eerst zijn de gevestigde namen aan de beurt: D66, GroenLinks, PVV, SP, VVD, PvdA en CDA.
De afgelopen jaren hebben kunst- en cultuurorganisaties behoorlijk op hun reserves ingeteerd. Veel werk wordt door vrijwilligers, stagiaires of tijdelijke krachten verricht. Vast personeel werkt soms op het randje van een burn-out. En de kunstenaars, zo bleek ook uit het SER-rapport van januari 2016, komen er al helemaal bekaaid van af. Vooral voor kleinere instellingen blijkt het lastig private investeringen aan te trekken.

Zal er na jaren van bezuinigingen eindelijk weer worden geïnvesteerd in cultuur? Gaan de organisaties weer adem kunnen halen en de Nederlandse kunsten weer echt floreren? Zal de positie van de kunstenaar verbeteren? Dat hangt allemaal van de verkiezingsuitslag af.

Als je kunst belangrijk vindt bij je keuze voor een politieke partij, is het noodzakelijk dat je goed geïnformeerd bent. Wij hebben daarom de partijprogramma’s onderzocht en met woordvoerders gebeld, zodat jij op 15 maart 2017 de juiste keuze kunt maken.

D66
Visie
D66 is vanouds een partij die cultuur zeer belangrijk vindt. Lijsttrekker en woordvoerder cultuur Alexander Pechtold: “Kunst leert mensen kritisch kijken en denken, zich te uiten en iets in een ander perspectief te zien. D66 staat voor een vrije en open samenleving. Daar maakt kunst en cultuur onlosmakelijk onderdeel van uit.”
“De overheid heeft een belangrijke rol in het mogelijk maken van kunst en cultuur. Haar bijdrage werkt als een vliegwiel om private investeringen aan te trekken vanwege het vertrouwen dat het uitstraalt.”

Financiën
Pechtold: “D66 wil na een aantal schrale jaren met forse bezuinigen ingezet door VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra, wat betreft budget voortgezet door de huidige PvdA-minister, dat er de komende periode weer geïnvesteerd gaat worden in cultuur. Deze periode hebben we ons hier al hard voor gemaakt en het kabinetsbeleid kunnen bijsturen, maar de komende periode willen we dat er 100 miljoen bij komt. Dit bedrag moet gericht worden geïnvesteerd, zodat er ruimte is voor bewezen kwaliteit én voor vernieuwing.”

GroenLinks
Visie
De cultuurvisie van GroenLinks is nog in de maak, maar op het partijcongres zijn een aantal veelbelovende amendementen aangenomen. Woordvoerder en kandidaat voor de Tweede Kamer Corinne Ellemeet: “Om te beginnen moeten we af van de nadruk op de eigen inkomstennorm. De organisaties hebben van alles geprobeerd maar het werkt gewoon niet. Bovendien focus je met die inkomstennorm op het verkeerde rendement, een plat rendement, niet een diep rendement. Kunst levert zoveel meer op dan alleen geld maar dat is moeilijk te meten. We moeten dus zeer kritisch gaan kijken naar hoe instellingen momenteel beoordeeld worden, dat gaat veel te veel over cijfers.”
Ook voor de kunstenaars wil GroenLinks zich inzetten. Ellemeet: “Kunstenaars moeten van hun werk kunnen leven. Momenteel kan dat niet, die cijfers spreken voor zich. Veel te veel kunstenaars zijn gedwongen zzp’ers en hebben een slechte onderhandelingspositie. Een eerlijke inkomstenpositie voor kunstenaars laat zien dat je als samenleving hun werk serieus neemt.”

Financiën
GroenLinks wil fors investeren in cultuur en het financiële gat dat onder toenmalig staatssecretaris Zijlstra is geslagen dichten. De partij wil dit bereiken met onder meer structurele investeringen in een betere arbeidsmarktpositie voor kunstenaars, cultuureducatie en talentontwikkeling.

PVV
Visie
De PVV is er in haar A4’tje heel duidelijk over. Kunstsubsidies worden als het aan Geert Wilders ligt de dag na de verkiezingen afgeschaft. Hoe dit in zijn werk zal gaan en hoe de partij de Nederlandse cultuur gaat beschermen tegen oprukkende islamisering zonder subsidies voor kunst en cultuur kan jammer genoeg niet achterhaald worden. De PVV beantwoordt geen e-mails, honoreert geen interviewverzoeken en er zit niemand naast de perstelefoon. In zijn algemeenheid kunnen we van de PVV zeggen dat ze nogal vijandig staat tegenover het huidige culturele klimaat. Dit bleek in 2011 toen ze met graagte gedoogsteun gaf aan maatregelen van Halbe Zijlstra. Het aantal zetels dat de peilingen voor Geert Wilders voorspelt, is een slecht teken voor de kunst.

SP
Visie
De SP profileert zich als een partij die kunst en cultuur belangrijk vindt. Voor deze partij is het vooral van belang dat kunst, of ze inhoudelijk nu wel of niet toegankelijk is, in ieder geval financieel toegankelijk is. Vandaar ook het voorstel om musea een dag in de week gratis open te stellen. Ook wil de SP zich sterk maken voor de strijd tegen de stille armoede onder kunstenaars. Wat goede kunst precies is en wat het belang van kunst is, daar laat de SP zich niet heel expliciet over uit. Het partijprogramma stelt: “Kunst geeft meer kleur aan de samenleving die anders grijs is.” Dat zal niemand betwisten maar een echte cultuurvisie is het nog niet. Als de SP zich meer als cultuurpartij wil profileren kan ze misschien in navolging van D66 een cultuurvisie laten opstellen.

Financiën
Dat de SP niettemin een toegewijde cultuurpartij is blijkt wel uit de inspanningen van Jasper van Dijk om samen met D66 op te trekken voor meer geld bij het Fonds Podiumkunsten. Van Dijk: “De PvdA wilde wachten met investeren tot na de verkiezingen, maar er was sprake van een noodsituatie. We hebben met een brede coalitie de Minister kunnen overtuigen om het toch nu al te doen omdat een aantal gezelschappen anders de boeken moesten sluiten.” De SP zou meer willen investeren in cultuur, maar wil voorlopig geen bedrag noemen.

VVD
Visie
De VVD is optimistisch over de Nederlandse kunst en cultuur. Woordvoerder Arno Rutte: “Nederland kent een heel divers cultuurlandschap. We kennen hoogwaardige architectuur en hoogwaardig ballet. Onze dancemuziek is wereldtop, net als onze opera. En we hebben een eeuwenlange traditie in prachtige beeldende kunst. En dan vergeet ik allerhande prachtige kunst, van toneel en popmuziek tot orkesten en musical.”

Maar wat precies het belang van al deze kunst en cultuur is blijft enigszins onduidelijk. Gevraagd of kunst vooral een inherente of een economische waarde moet hebben antwoordt Arno Rutte: “De kunst heeft soms een inherente waarde en soms ook een economische waarde. Soms vallen beide belangen samen. Dit is met name het geval wanneer de kunst zich goed met een publiek weet te verbinden.”

Financiën
De VVD is volgens Arno Rutte een groot voorstander van meer geld voor cultuur. De partij is daarbij van mening dat dit niet uit subsidies moet bestaan maar uit privaat geld. De Geefwet uit 2012 zou dit volgens Arno Rutte moeten bespoedigen. Maar onderzoek van de Vrije Universiteit wijst uit dat 90% van de giften onder deze wetgeving bij zeer grote instellingen terecht is gekomen en ook in minder hoge bedragen dan verwacht.

PvdA
Visie
Voor de PvdA zijn kunst en cultuur belangrijk om mensen te inspireren en nieuwe inzichten te geven. Woordvoerder Joyce Vermuë: “Door kunst en cultuur kunnen we onszelf vragen stellen, laten bevestigen of tegenspreken. Daarmee zorgt cultuur voor ontspanning, inspiratie en verbinding.”

Wat betreft het belang van kunst, haar rol in de samenleving en de manier waarop ze gefinancierd wordt zijn er raakvlakken met de VVD. Vermuë: “Het is belangrijk dat gezelschappen en instellingen een directe band met hun publiek en bezoekers aangaan, dat zien we niet alleen in de cultuur maar veel breder in de samenleving. Sociale media maken het makkelijker om deze directe band aan te gaan, maar vaak gaat die band verder dan die tussen consument en aanbieder, en ontstaat een zekere wederkerigheid. Daarin past het ook dat betrokken mensen de culturele instellingen waarmee ze zich verbonden weten financieel steunen en een diepere verbinding aangaan. De Geefwet met de extra belastingkorting voor giften aan culturele instellingen kan bijdragen aan het vormen van deze band, maar ik denk dat de invloed hiervan beperkt is.”

Onder Minister Bussemaker veranderde de toon waarop over kunst werd gesproken aanzienlijk en voelde de kunstensector zich minder gemarginaliseerd dan onder Rutte I.

Financiën
De financiën zijn onder Bussemaker maar mondjesmaat verbeterd. Joyce Vermuë: “De afgelopen jaren hebben we met de VVD samengewerkt en was er de afspraak bij aanvang dat er niet structureel meer uitgegeven zou worden aan cultuur. Desondanks is het ons gelukt om het cultuurbudget met een kleine 40 miljoen te verhogen.”

In het partijprogramma vinden we terug dat de partij jaarlijks 100 miljoen extra wil investeren in kunst en cultuur. Alhoewel dit een mooi voornemen is zijn er toch nog een aantal vraagtekens bij te plaatsen. Zonder druk van de oppositiepartijen zou er in de afgelopen periode waarschijnlijk geen extra geld voor noodlijdende gezelschappen zijn gekomen.

CDA
Visie
Volgens het partijprogramma van de CDA is kunst en cultuur van belang omdat ze “kleur aan de samenleving geven en bijdragen aan saamhorigheid en identiteit in een rijk en gevarieerd verenigingsleven.”

Regionale spreiding van kunst en cultuur is voor de partij een belangrijk thema. Om dat te bereiken moeten de middelen volgens het CDA ook beter worden gespreid: “Wij willen dat overal in Nederland een volwaardig cultureel aanbod bestaat, met ruimte voor regionale differentiatie. In Limburg kan de harmonie de aanjager zijn; in Groningen kan dat het Noorderslagfestival zijn.”

De partij wil zich ervoor inzetten dat bibliotheken en muziekscholen voor iedereen toegankelijk blijven en zet zich in voor het behoud van waardevolle monumenten, kerken, kunstwerken, archieven, documenten en boeken voor de komende generaties.

Financiën
Of het CDA meer of minder geld voor de kunsten wil valt uit haar programma niet op te maken.

Kunst en cultuur zijn voor veel kleinere partijen niet onmiddellijk een prioriteit. Dat is begrijpelijk gezien de vele domeinen waar een politieke partij zich mee bezig moet houden, maar ook jammer voor wie van plan is op een kleine partij te stemmen en kunst en cultuur belangrijk vindt.

Toch zijn kleine partijen niet onbelangrijk. Afgelopen november was de stem van ChristenUnie bijvoorbeeld doorslaggevend in het besluit om de cultuurbegroting te verruimen met 10 miljoen euro, waardoor belangrijke theatergezelschappen de boeken niet hoefden te sluiten.

50Plus
Visie
Het woord ‘kunst’ komt in het partijprogramma van 50Plus welgeteld één keer voor, in de zin dat het gebruik van kunstmest verminderd moet worden. Het woord cultuur wordt vaker genoemd, bijvoorbeeld in het voornemen om de CJP-Pas te blijven ondersteunen en het idee dat cultuureducatie belangrijk is. In de standpunten komt verder naar voren dat gezelschappen moeten worden gestimuleerd om meer activiteiten overdag te programmeren, wellicht zodat de ouderen tijdens de voorstelling niet in slaap vallen?
Tot slot vindt 50Plus het belangrijk ‘om de verworvenheden uit het verleden, hoe ons land in het verleden functioneerde en hoe de bevolking destijds leefde, te bewaren’.
Dit laatste onderstreept de conservatieve cultuurvisie die uit het partijprogramma naar voren komt, en die verder weinig onderbouwd blijft. Heel goed van 50Plus dat ze de CJP-Pas willen behouden. Maar om cultuurminnende ouderen voor de partij te enthousiasmeren zal er meer nodig zijn.

Financiën
Op basis van het partijprogramma is niet te achterhalen hoe 50Plus denkt over het financieren van kunst en cultuur.

FvD
Visie
Forum voor Democratie is een partij die volgens woordvoerder Zlata Brouwer ‘al het goeds en moois dat het Westen heeft voortgebracht wil behouden, uitdragen en onderwijzen’. Het partijprogramma stelt verder dat er momenteel vooral ‘segregatie-bevorderende, weg-met-ons projecten worden gefinancierd terwijl we datgene waar we trots op mogen zijn, het mooiste en het beste dat het Westen heeft voortgebracht, onderschoffelen’. Als reactie op mijn verzoek om verdere toelichting word ik doorverwezen naar een artikel in TPO, waarin Brouwer stelt: ‘Het lijkt zo vanzelfsprekend dat dit (de verworvenheden van de westerse cultuur, red.) altijd zal blijven bestaan – maar helaas staan de Europese kunst en cultuur onder druk. Met veel geweld dreigt de moderne tijd onze fijngevoeligheid te vertrappen.’
FvD stelt cultuur dus centraal, maar hanteert wel een conservatieve, beperkte visie van het type culturele uitingen dat behouden en uitgedragen moet worden. Die moeten westers, dat wil zeggen, Europees zijn, en klassiek.

Financiën
De bezuinigingen van 2011 zijn volgens Brouwer zeer destructief geweest, maar de oplossing is volgens haar niet per se om de budgetten te verhogen. FvD vindt dat de kunst en cultuur van onderop moeten worden georganiseerd en denkt dit te kunnen bereiken door belastingverlagingen en het verminderen van regels. Daarnaast gaat er volgens Brouwer te veel van het cultuurbudget naar dingen die niet direct aan de kunstpraktijk gelieerd zijn. Een drastische vermindering van de regeldruk zou de kunsten ten goede komen.

SGP
Visie
De SGP stuurt als antwoord op mijn interviewverzoek een passage uit haar partijprogramma:’Kunst en cultuur zijn uiterst waardevol voor een samenleving. Het tilt uit boven het alledaagse en kan mensen aan het denken zetten. Ook kan het mensen meer inzicht geven in de geschiedenis en hoe mensen in het verleden dachten en leefden.’ In dezelfde passage vinden we een verkapt pleidooi voor meer budget om kerken te renoveren:
‘De overheid draagt daarom een bijzondere verantwoordelijkheid om erfgoed in stand te houden en toegankelijk te maken voor het publiek. Vanwege de bijzondere positie van monumenten als onderdeel van de publieke ruimte wil de SGP hiervoor extra middelen beschikbaar stellen. Het onderhoud van grote monumenten vraagt meer financiële ondersteuning.’
Dat is het wel zo’n beetje wat de SGP betreft.

Financiën
Een expliciet standpunt over het financieren van de kunsten is niet te vinden in het partijprogramma van de SGP. Wel lijkt de volgende zin erop te wijzen dat de SGP geen fan is van overheidssubsidie: ‘Het maken en genieten van kunst is toch allereerst een zaak van degenen die er hun levenswerk van maken en ervan genieten’.

ChristenUnie
Visie
De ChristenUnie is van de christelijke partijen het meest betrokken is bij de kunsten. Uit het partijprogramma: ‘Kunst en cultuur horen bij ons menszijn en zijn waardevol voor een open en bloeiende samenleving. Bibliotheken, concertzalen, musea en toneelhuizen, het zijn plekken waar mensen graag vertoeven. Kunst kan het leven verrijken, mensen bij elkaar brengen en nieuwe inzichten geven, zowel in het mooie als in het lijden.’
Kunst- en cultuureducatie spelen een belangrijke rol: ‘De ChristenUnie vindt het belangrijk dat kinderen en jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen. Door beoefening van de amateurkunsten ontdekken en ontplooien zij hun creatieve talenten. Cultuureducatie is een belangrijk onderdeel van hun vorming en verdient een plek in het onderwijs.’
Het cultuurprogramma van de ChristenUnie is goed onderbouwd en in dit filmpjevan Kunsten ’92 spreekt lijsttrekker Gert-Jan Segers bevlogen over het belang ervan. Als je graag op een Christelijke partij stemt, laat het dan de ChristenUnie zijn.

Financiën
De ChristenUnie vindt de financiering van kunst een taak van de overheid en pleit ervoor dat de subsidies beter verdeeld worden over het hele land, zodat iedereen van kunst en cultuur kan genieten. In het partijprogramma is verder aandacht voor de zwakke positie van zzp’ers, de gebrekkige talentontwikkeling en de dreiging van de verschraling van het cultuuraanbod als gevolg van de bezuinigingen. ‘Talentontwikkeling vormt de basis van het culturele klimaat’, stelt het partijprogramma. ‘Creatieve broedplekken zoals culturele podia, het kunstvakonderwijs en postacademische instellingen zijn daar belangrijk voor.’
De Christenunie was daarnaast een van de partijen die vorig jaar stemden voor 10 miljoen euro extra overheidsbesteding voor cultuur, waardoor een aantal gezelschappen de boeken niet hoefde te sluiten.

DENK
Visie
DENK maakt in de titel van haar partijprogramma Denkend aan Nederland bewust of onbewust een verwijzing naar Marsmans beroemde gedicht.Een coherent cultuurbeleid, of uberhaupt een aparte paragraaf over de standpunten van de partij over kunst en cultuur ontbreekt echter. Het woord kunst komt enkel voor in de volgende zin: ‘Volgens DENK is het onverantwoord als er kunstmatig onderscheid tussen mensen wordt gemaakt.’

Financiën
Of DENK meer of minder middelen voor cultuur wil uittrekken valt op grond van haar programma niet te achterhalen.

Piratenpartij
Visie
De Piratenpartij heeft geen aparte woordvoerder voor cultuur, maar Matthijs Pontier, nummer 2 op de lijst van de partij, is wel beschikbaar voor een telefonisch interview. ‘De Piratenpartij staat voor een toegankelijke cultuur die door de overheid wordt gesubsidieerd’, licht hij toe. ‘Cultuur is belangrijk omdat het bijdraagt aan de ontwikkeling van mensen, het maakt ze gelukkiger.’ Ook is cultuur volgens de Piratenpartij goed voor de economie: bedrijven zullen zich eerder willen vestigen in steden met eenrijk cultureel aanbod.
In het partijprogramma van de Piratenpartij vinden we verder een oproep tot het moderniseren van het auteursrecht, een interessant idee dat nog een betere uitwerking verdient.

Financiën
De Piratenpartij wil een verhoging van het budget voor kunst en cultuur en noemt daarnaast het basisinkomen als belangrijke katalysator in deze sector. Pontier: ‘Met een basisinkomen kunnen kunstenaars onbekommerd tijd steken in hun werk en zich hierop concentreren.’

Partij voor de Dieren
Visie
Na het zoveelste telefoontje gaf ik het op een woordvoerder van de PvdD te pakken te krijgen. Gelukkig is kunst en cultuur in het partijprogramma ruimschoots aanwezig: ‘Kunst en cultuur zorgen voor een verrijking van het leven en staan voor de immateriële waarden die de Partij voor de Dieren belangrijk vindt. Het zet aan het denken, maakt emoties los, ontroert en ontregelt. Kunst en cultuur helpen mensen om buiten de gebaande paden te denken; en dat heeft de samenleving hard nodig.’
Verder staat de partij voor een goede spreiding van het kunst- en cultuuraanbod. Ook uit het partijprogramma: ‘De Partij voor de Dieren vindt dat kunst en cultuur voor elke Nederlander toegankelijk horen te zijn: de overheid moet kunst- en cultuuraanbod in heel Nederland faciliteren, niet alleen in de Randstad. Musea moeten minstens één dag in de week gratis toegankelijk zijn.’
Tot slot citeert PvdD Lucebert. ‘Met Lucebert zijn wij van mening dat alles van waarde weerloos is – dat geldt zeker voor kunst en cultuur.’
Goede intenties zijn er dus zeker bij de Partij voor de Dieren, nu nog een woordvoerder voor cultuur.

Financiën
In het partijprogramma schrijft de PvdD over financiering van cultuur: ‘We wijzen de kabinetsplannen om te bezuinigen op kunst en cultuur af, wij vinden dat het budget aanmerkelijk omhoog zou moeten.’

Concluderend
Allereerst is een kleine kanttekening hier op z’n plaats: voor kleinere partijen geldt dat ze hun plannen naar alle waarschijnlijkheid niet zullen hoeven uitvoeren. Gevallen waarin een kleine partij de doorslag kan geven op cultuurgebied zijn zeldzaam, de standpunten van deze partijen zijn daarom minder goed te vergelijken met die van grotere partijen. Wanneer een kleine partij mooie plannen maakt voor cultuur, maar niemand aan zich heeft verbonden om deze uit te voeren of toe te lichten, is de haalbaarheid en geloofwaardigheid ervan op z’n minst twijfelachtig.

Dat gezegd hebbende, zijn er een paar partijen die kunst en cultuur duidelijk een warm hart toedragen: ChristenUnie, Partij voor de Dieren, de Piratenpartij, en op een merkwaardige, conservatieve manier ook Forum voor Democratie. De partijen DENK, 50Plus en SGP hebben kunst en cultuur niet op de prioriteitenlijst.